Zaterdag 4 juli organiseerde de Bomenstichting een inspiratiedag voor boominspecteurs. De dag moest op het laatste moment verplaatst worden en viel voor het noorden van het land al in de vakantie. We waren daarom blij verrast met de opkomst.

De dag stond in het teken van het Landelijk Register van Monumentale Bomen www.monumentalebomen.nl en het werk dat de boominspecteurs en de coördinatoren doen om het register aan te vullen, bij te houden en te optimaliseren.

Jeroen Philippona, Landelijk coördinator en Jaap van Gijzen, regiocoördinator Boominspecteurs Utrecht openden de dag met een interactieve presentatie over het landelijk register van monumentale bomen waarbij het accent lag op het versterken van het netwerk van actieve boominspecteurs. Er was ruimte voor het delen van ervaringen, leuke verhalen over ontmoetingen tijdens het inspecteren, maar ook de moeilijkheden waar je als boominspecteur tegenaan kunt lopen. Het was goed om te zien dat er onderling veel herkenning was en er tips&tricks werden gedeeld.

Bomenstichting ambassadeur Wim Eikelboom nam het stokje over en vertelde kort over het lopende project 'Naar een betere bescherming van Monumentale Bomen'. Een project in samenwerking met het RCE bestaande uit 4 werkgroepen die de aanbevelingen uit het vorig jaar verschenen rapport uitwerken. De resultaten van dit project worden in het najaar verwacht.

Herbert Koster en Bert Plaat gingen tenslotte met praktijkvoorbeelden in op het werk van een boominspecteur waarbij het accent lag op het zo goed mogelijk inzetten van de beschikbare middelen en het gebruik van het register.

De afwisseling van sprekers en het onderlinge uitwisselen maakten dat de ochtend snel voorbij ging. Na een heerlijke lunch stond in de middag een rondleiding langs monumentale bomen in het Singelplantsoen op het programma waar ruim de tijd werd genomen om te oefenen met de mobiele app en het inspecteren van bomen. In de praktijk leer je tenslotte het best!

 Herbert Koster en zijn groep hadden die middag een mooie ontmoeting met een bijzondere boom en de eigenaar:

Het betreft boomnummer 1678212, een Japanse Notenboom, midden in het stadscentrum in een stille pastorietuin. Op deze plaats stond het middeleeuwse huis of stadskasteel Clarenburg. Hierin werd aan het begin van de zeventiende eeuw de katholieke schuilkerk Maria Minor (ook Sinte Maire) ingericht. In 1860-1863 volgde nieuwbouw op dezelfde plaats. Van het middeleeuwse huis bleven alleen de kelders gespaard. De boom dateert van deze periode.

De boom staat ingeklemd tussen het huidige Belgische Biercafe Olivier dat in de oude schuilkerk gevestigd is en een niet meer in gebruik zijnde Parkeergarage aan de Rijnkade. 

De stamomvang bedraagt 427cm en de hoogte 29 meter! Dat is hoog voor een Japanse Notenboom. De boom is niet zichtbaar vanaf de openbare ruimte, een verborgen parel dus. De laatste 20 jaar is de boom niet meer bezocht door een boominspecteur, in elk geval is die niet in de tuin geweest. 

Na aanbellen werd er open gedaan door een aardige meneer die er al 40 jaar woont. Hij vond het geen enkel probleem om onze groep boominspecteurs door zijn huis te laten naar de achtertuin. Hij wist te vertellen dat de boom geplant is in 1860 en dat de boom 43 meter hoog is.

De dag werd afgesloten met een vragenrondje en een gezellige borrel waarbij verschillende afspraken zijn gemaakt om gezamenlijk een bomeninspectierondje te gaan lopen. Dank aan alle actieve boominspecteurs!

De donateursdag vindt in 2026 plaats op 19 september in Breda.

Meer informatie over de inhoud en aanmelden volgt snel!

Wijs per provincie tenminste één monumentale boom aan als wettelijk beschermd groen erfgoed. Daarmee kan het belang van oude bomen in ons land beter voor het voetlicht worden gebracht.

De Bomenstichting wil graag deze aanbeveling verzilveren uit het donderdag 19 december gepresenteerde rapport voor verbetering van de bescherming van monumentale bomen. Wenselijk is een landelijke lijst bomen van ereklasse met een cultuurhistorische waarde op nationaal niveau.

Het rapport is opgesteld door Terra Nostra in opdracht van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in samenwerking met de Bomenstichting. In het rapport zijn kansen en  bedreigingen rond oude bomen in ons land in kaart gebracht. Bomen van honderd jaar of ouder zijn nu vaak vogelvrij in Nederland door het ontbreken van landelijke regels. Het verschilt per gemeente of monumentale bomen bescherming genieten in een lokale boomverordening.

Boombewustzijn

De Bomenstichting vindt de tijd rijp om monumentale bomen beter te waarderen en te beschermen. ‘Vandaag de dag is het boombewustzijn hoog. Kijk naar alle mensen die zich inzetten voor het planten van bomen. Het bewaren van wat er al staat, verdient meer aandacht’, zeggen Joris Hellevoort en Wim Eikelboom van de Bomenstichting. Zij waren allebei namens de Bomenstichting nauw betrokken bij de totstandkoming van het rapport.

‘De bescherming van monumentale bomen in Nederland vereist een gecoördineerde aanpak met objectieve criteria en bredere bewustwording’, is een van de conclusies uit het onderzoeksrapport naar monumentale bomen. De Bomenstichting zet hier van harte een streep onder. ‘Wij zijn blij met de uitkomsten van dit onderzoeksrapport, die verbetering van de bescherming van monumentale bomen een stap dichterbij brengt’, zeggen Hellevoort en Eikelboom.

Drager verhalen

Monumentale bomen hebben een grote betekenis als drager van cultuurhistorische verhalen, identiteit van het landschap en biotoop van soortenrijkdom aan planten en dieren. Tegelijk zijn oude bomen hun leven niet zeker, omdat de waarde van bomen op leeftijd niet door iedereen wordt ingezien.

De landelijke Bomenstichting neemt graag een coördinerende rol in de bescherming van monumentale bomen. Het landelijke register monumentale bomen is een initiatief van de Bomenstichting. Vermelding in dit register biedt de bomen echter geen formele beschermende waarde. Voor instandhouding is meer nodig. Bijvoorbeeld de opname van monumentale bomen in omgevingsvisies van gemeenten of in lokale boomverordeningen. Ook is het belangrijk om verhalen van oude bomen levend te houden, benadrukken Hellevoort en Eikelboom. ‘Eigenaren, beheerders en het grote publiek zijn vaak niet bekend met de cultuurhistorische en ecologische waarde van bomen. Hierdoor worden deze waarden onderschat en krijgen bomen vaak niet de nodige bescherming.’  De Bomenstichtig heeft vertrouwen in de komst van de nationale richtlijn voor beheer en onderhoud van monumentale bomen.

Motie Tweede Kamer

Vier jaar geleden nam de Tweede Kamer een motie aan met de strekking: Geef monumentale bomen in ons land de status van rijksmonument, vergelijkbaar met oude gebouwen. De toenmalige minister vond dit onuitvoerbaar. Ze gaf daarop de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed de opdracht om samen met de Bomenstichting te zoeken naar manier waarop bescherming van waardevolle oude bomen verbeterd kan worden. Het opgestelde onderzoeksrapport van Terra Nostra geeft uitvoering aan die opdracht.

Het onderzoeksrapport is hier te lezen.